گفتاردرمانی در دیسفونی اسپاسمودیک به بهبود علائم اختلال فرد کمک شایانی می کند. با توجه به این که این اختلال درمان خاصی ندارد؛ تنها راه، کنترل علائم و بهبود آن ها است. گفتار درمانگر به ارزیابی دقیق اختلال و عملکرد فرد در محیط های مختلف می پردازد و برنامه درمانی را تدوین می کند. گفتار درمانگر برای مداخلات خود، تمرین های تقویتی مختلف، استراتژی ها و تکنیک های مختلفی را ارائه می دهد.
از طرفی دیگر، مکن است گفتار درمانگر در صورت لزوم به فرد، خانواده و تیم آموزشی اطلاعاتی در مورد این اختلال بدهد تا به عملکرد بهتر فرد کمک شود و دیگران نیز بهتر او را درک کنند. در نتیجه این مداخلات در کلینیک توانبخشی همراه در شرق تهران، اعتماد به نفس فرد افزایش می یابد و مشارکت اجتماعی فرد نیز افزایش می یابد. در ادامه، بیشتر در مورد این اختلال خواهیم دانست.
دیسفونی اسپاسمودیک چیست؟
دیسفونی اسپاسمودیک یا دیستونی حنجره نوعی اختلال صدا است. این اختلال که در زنان بیشتر از مردان دیده می شود، یک اختلال عصبی صداست که به علت انقباض های غیرارادی در عضلات حنجره هنگام گفتار ایجاد می شود. این انقباض ها می توانند باعث قطع و وصل شدن صدا، فشار صوتی یا حتی بریده بریده شدن گفتار شوند. این اختلال در افرادی که بیشتر صحبت می کنند رایج تر است.
علتها و عوامل زمینهای
درخصوص علت ها و عوامل زمینه اختلال دیستفونی اسپاسمودیک می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- علت این اختلال این است که مغز پیام های غیرطبیعی به تارهای صوتی می فرستد. درنتیجه، یکی از علت ها، مشکل در گانگلیای قاعده ای مغز است که حرکات ظریف عضلانی را تنظیم می کند و اختلال در کنترل عصبی حنجره را موجب می شود.
- آسیب های احتمالی عصبی مانند عفونت ها، ضربه مغزی یا برخی بیماری های عصبی می توانند در بروز این عراضه نقش داشته باشند.
- سن و جنس بیمار (بیشتر در میانسالی بروز می کند و در زنان شایع تر است)، استرس شدید و خستگی عصبی هم از دیگر عوامل زمینه ای این اختلال هستند که باعث تشدید علائم می شوند.
- عوامل ژنتیکی
انواع دیسفونی اسپاسمودیک (Abductor و Adductor)
در این اختلال به دلایلی که نامعلوم است مغز پیام های غیرطبیعی به عضلات تارهای صوتی می فرستد که منجر به اسپاسم این عضلات می شود. در حدود ۹۰ درصد این افراد، این پیام منجر به بسته شدن تارهای صوتی می شود و صدای آنها حالت گرفته پیدا می کند. معمولاً صدای این افراد حالت گریه کردن را دارد. حدود ۱۰ درصد دیگر، پیام عصبی موجب باز شدن عضلات تارهای صوتی می شود. صدای آن ها حالت تنفس متناوب یا حالت نجوا را دارد. در نهایت گروه اندکی ترکیبی از دو نوع ذکر شده را دارند.
دیسفونی اسپاسمودیک به دو نوع اصلی دسته بندی می شود که عبارتند از:
۱. نوع Adductor (جمع کننده)
در دیسفونی اسپاسمودیک جمع کننده، عضلاتی که تارهای صوتی را به هم نزدیک می کنند بیش از حد منقبض می شوند.
۲. نوع Abductor (باز کننده)
در این نوع، عضلاتی که تارهای صوتی را از هم دور می کنند، بیش فعال شده و تارها بیش از حد باز می مانند.
علائم شایع در گفتار و صدا
در دیسفونی اسپاسمودیک بازکننده علائم شایع در گفتار و صدا عبارتند از:
- گفتار بریده و ناپیوسته
- صدای خیلی کم قدرت
- افت ناگهانی شدت صدا در کلمات
- کشیده شدن نامعمول صدا در حین گفتار
- دشواری در ادامه دادن جمله بدون قطع شدن صدا
- ناپایداری تُن صدا
علائم معمول در گفتار و صدا در دیسفونی اسپاسمودیک جمع کننده هم شامل موارد زیر هستند:
- گفتار فشرده، گرفته و پرتنش
- صدای گرفته؛ لرزان و تُن برسده
- مکث های ناگهانی هنگام حرف زدن
- دشواری برای شروع جمله ها به دلیل بسته شدن تارهای صوتی
- فشار زیاد روی صدا و احساس خفگی صوتی
- لرزش نامنظم در صدا
این علائم در طول یک الی دو سال اول پیشرفت می کند و سپس ثابت باقی می ماند. در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای آن وجود ندارد. درمان موجود، شامل بهبود علائم و نشانه های این اختلال است که خوشبختانه در دسترس است. هدف درمان در مرکز گفتاردرمانی شرق تهران، بهبود علائم بیمار است. اگر مداخلات صورت نگیرد، علائم بیماری بدتر می شود.
تشخیص دیسفونی اسپاسمودیک
برای تشخیص اختلال اسپاسمودیک دیسفونیا از ترکیب ارزیابی بالینی، بررسی صوت و گفتار و مشاهده مستقیم حرکت تارهای صوت استفاده می شود. چون علائم ممکن است شبیه اختلالات دیگر صدا باشد، ارزیابی باید دقیق و توسط متخصص گفتاردرمانی و متخصص گوش و حلق و بینی انجام گیرد. معمولاً، تشخیص با شنیدن الگوی اسپاسم ها و مشاهده حرکات غیرطبیعی تارهای صوتی هنگام گفتار قطعی می شود.
در ادامه به هریک از مراحل به صورت جداگانه می پردازیم:
ارزیابی صوتی و گفتاری
در کلینیک توانبخشی کودکان و بزرگسالان همراه در خیابان دماوند، درمانگر الگوی گفتار و نوع تنش های صوتی را در این مرحله بررسی می کند.
مواردی که در تشخیص دیسفونی اسپاسمودیک در این مرحله ارزیابی می شوند، عبارتند از:
- کیفیت صدا: ازقبیل قطع و وصل، فشار صوتی یا لرزش
- الگوی گفتار: مانند دشواری آغاز گفتار، مکث های ناگهانی، بریده بریده شدن کلمات
- پایداری صدا: ازقبیل ناپایداری تُن، تغییر شدت صدا
- تست های خوانش: شامل خواندن جمله های مشخص برای آشکار شدن نوع اسپاسم ها
- مشاهده موقعیت های مختلف که برای تمایز بین اسپاسم های گفتاری و تنشی/روانی نیاز هستند.
آزمونهای تخصصی گفتاردرمانی
در این مرحله، ارزیابی ها کمک می کنند تا شدت و نوع اختلال دقیق تر مشخص شود. آزمون های تخصصی و رایج این مرحله عبارتند از:
- اندازه گیری فشار و جریان هوای لازم برای تولید صدا (آزمون های هوا-جریان (Aerodynamic Tests)
- تولید آواهای کشیده برای بررسی نظم عضلات با آزمون های پایداری و کنترل صدا
- بررسی پارامترهای صوتی مانند Jitter، Shimmer، زمان بی صدا و نوسان تُن با استفاده از آنالیز آکوستیکی (Acoustic Analysis)
- برای بررسی وجود اسپاسم های مداوم یا وابسته به گفتار از ارزیابی عملکرد عضلانی استفاده می شود.
- در نهایت هم از پرسشنامه های خودارزیابی مثل Voice Handicap Index برای سنجش تأثیر اختلال بر زندگی روزمره استفاده می شود.
تشخیص افتراقی از سایر اختلالات صدا
دیسفونی اسپاسمودیک می تواند با چند اختلال دیگر اشتباه گرفته شود و همین بخش در تشخیص اهمیت زیادی دارد. تمایزهای مهم در تشخیص افتراقی عبارتند از:
- در فشار صوتی ناشی از اضطراب یا تنش اسپاسم های واقعی وجود ندارد و صدا با ریلکسیشن بهتر می شود؛ اما در دیسفونی اسپاسمودیک این اسپاسم ها پایدار و وابسته به گفتار هستند.
- در فلج تارهای صوتی (به عنوان مثال در بیماری MS)، حرکت تارها کاهش یافته یا ثابت است؛ اما در اسپاسمودیک، حرکت وجود دارد اما بی نظم و ناگهانی است.
- در دیسفونی عملکردی (Functional Dysphonia)، تغییرات صوتی بدون اختلال عصبی؛ به طور معمول، الگو ثابت تر و بدون اسپاسم های ناگهانی است.
- ریتم لرزش در ترمور صوتی منظم است، اما در دسفونی اسپاسمودیک نامنظم و غیرقابل پیش بینی است.
- نکته مهم دیگر این که بیماری های التهابی یا برآمدگی های تار صوتی، مشکلات ساختاری یا التهابی صدا را متأثر می کنند اما بر خلاف اسپاسمودیک، به گفتار وابسته و گذرا نیستند.
روشهای درمان و بازتوانی
همان طور که گفته شد، دیسفونی اسپاسمودیک یک اختلال عصبی حرکتی است؛ بنابراین درمان آن بر کاهش اسپاسم ها، بهبود کیفیت صدا و کمک به فرد برای کنترل بهتر در گفتار تمرکز دارد. اصولا، ترکیبی از تزریق بوتاکس براساس نظریه پزشک، گفتاردرمانی تخصصی و تمرینات هدفمند صوتی – تنفسی است.
تزریق بوتاکس می تواند اسپاسم ها را کاهش دهد و گفتاردرمانی هم کمک می کند فرد از ظرفیت صوتی خود بهترین استفاده را ببرد و الگوهای کمکی سالم را ایجاد کند.
گفتار درمانگر در گفتاردرمانی در دیسفونی اسپاسمودیک در شرق تهران تمام موارد را بررسی می کند و با توجه به نیازها، خواسته ها، شدت اختلال و محیط فرد برنامه درمانی را تدوین می کند. بنابراین، طبیعی است که برنامه درمانی هر فرد با فرد دیگر متفاوت باشد. سپس گفتار درمانگر مداخلات خود را اجراء میکند. برای این کار، او از روشها و ابزارهای مختلفی بهره می برد.
نقش گفتاردرمانی در بهبود کیفیت صدا
گفتاردرمانی در اختلال دیسفونی اسپاسمودیک به عنوان یک درمان مکمل و در موارد خفیف به عنوان درمان اصلی، این اهداف را دنبال می کند:
- بهبود هماهنگی بین تنفس و تولید صدا
- کاهش تنش اضافی در عضلات گردن و حنجره
- کاهش رفتارهای جبرانی اشتباه که صدا را بدتر می کنند.
- آموزش الگوهای صوتی کم فشار و پایدار
درنتیجه، گفتاردرمانی لرزش صدا با وجود این که اختلال را “درمان قطعی” نمی کند، اما کیفیت صدا را واضح تر، پایدارتر و درنهایت کم تنش تر کرده و به اثر تزریق بوتاکس هم تقویت می کند.
تمرینات عضلات حنجره و تکنیکهای تنفسی
تمرینات عضلات حنجره به کاهش اسپاسم ها و ایجاد الگوی صوتی روان تر کمک می کنند. نمونه هایی از این تمرین ها را در ادامه آورده ایم:
- تولید آواهای کشیده با شدت کم برای تنظیم واکنش عضلانی
- تمرین «همخوان های نرم و لرزنده» مثل /م/ و /ن/ برای کاهش برخورد خشن تارهای صوتی
- تغییر تدریجی بلندی و زیر و بمی صدا برای افزایش کنترل عصلانی
- ماساژ اطراف حنجره و رهایی تنش برای کاهش فشار عضلانی
گفتاردرمانگر متخصص، این تمرینات را بسته به نوع اختلال (Adductor یا Abductor) انتخاب و تنظیم می کند.
تاز سوی دیگر، توجه داشته باشید که نفس صحیح پایه تولید صدای سالم است و در اسپاسمودیک به تنظیم فشار هوای ورودی و کنترل لحظه ای گفتار کمک می کند. در مرکز توانبخشی و گفتاردرمانی کودکان و بزرگسالان همراه در شرق تهران از این تکنیک های تخصصی استفاده می شود:
- کاهش فشار گردنی و کمک به تولید صدای کمتنش با تنفس دیافراگمی
- جلوگیری از قطع و وصل ناگهانی صدا با بازدم کنترل شده
- شروع گفتار هم زمان با یک جریان هوای نرم برای کاهش اسپاسم و استفاده از هماهنگی تنفس – آواسازی
- تقسیم هوای مناسب برای جلوگیری از فشار حنجره در پایان جمله با تکنیک تنفس آگاهانه در جمله پردازی.
درنتیجه، فرد احساس کنترل بیشتری روی جریان صدا پیدا می کند و کیفیت صوتی اش به مروز پایدارتر و طبیعی تر خواهد شد.
مزایای کاردرمانی و تمرینات مکمل
کاردرمانی در دیسفونی اسپاسمودیک بهعنوان یک رویکرد حمایتی عمل می کند و هدفش این است که کنترل بدنی، هماهنگی حرکتی، مدیریت انرژی و عملکرد روزمره فرد را بهتر کند. این روش به کاهش خستگی گفتاری، افزایش کارآمدی صدا و بهبود کیفیت زندگی کمک میکند.
تمرینات هماهنگی حرکتی و تنفس
کاردرمانگران در مرکز کاردرمانی کودکان و بزرگسالان همراه در خیابان دماوند، روی هماهنگی میان وضعیت بدنی و اصلاح آن برای کاهش فشار روی حنجره، تمرین های هماهنگی تنه و شانه ها، حرکات گردن و شانه ها و تکنیک های آرام سازی و بهبود الگوی تنفسی برای کاهش اسپاسم پذیری تمرکز می کنند؛ چون این موارد نقش مهمی در کنترل صدا دارند.
روشهای جبرانی برای فعالیتهای روزمره
روشهای جبرانی کمک میکنند فرد در زندگی روزمره با فشار کمتر از صدا استفاده کند. این ها می توانند شامل موارد زیر باشند:
- استفاده از ابزارهای ارتباطی جایگزین در شرایط پر سروصدا (یادداشت، پیام رسانها)
- مکث های برنامه ریزی شده در گفتار جهت جلوگیری از خستگی
- استفاده از جملات کوتاه تر برای کاهش نیاز به تولید صداهای طولانی
- تکنیک های هماهنگ سازی تنفس با حرکت های بدنی هنگام صحبت
- انتخاب محیطهای کم تنش و کم صدا برای ارتباط بهتر
حفظ استقلال و کاهش خستگی گفتاری
کیکی از مهم ترین اهداف کاردرمانی؛ حفظ استقلال و کاهش خستگی گفتاری در دسفونی اسپاسمودیک است. پس، کاردرمانی به فرد می آموزد چگونه فعالیت های روزانه را طوری مدیریت کند که خستگی صوتی و تنش حنجره را به حداقل برساند. این برنامه می تواند شامل موارد زیر باشد:
- افزایش اعتماد به نفس در ارتباطات اجتماعی با بهبود کارایی گفتار
- برنامه ریزی فعالیت ها برای جلوگیری از فشار بیش از حد بر صدا
- ایجاد عادت های سالم مثل نشستن مناسب، تنفس آرام، و پرهیز از فشار دادن صدا
- یادگیری راهبردهای مدیریت انرژی در طول روز
پروتکل درمانی مرحلهای
فراموش نکنید، درمان این اختلال معمولاً به صورت مرحله ای طراحی می شود تا هم اسپاسم ها کنترل شوند و هم توانایی صوتی و گفتاری به مرور تقویت و پایدار شود. این پروتکل شامل سه فاز اصلی است که هرکدام اهداف و تمرین های مشخص دارند که در ادامه شرح داده ایم:
فاز اولیه: کاهش اسپاسم و آموزش تنفس
هدف این مرحله، ایجاد پایه ای برای گفتار سالم تر و کاهش اسپاسم هاست که شامل، آموزش تنفس دیافراگم، کاهش تنش عضلاتی با ماساژهای تخصصی گردن و ناحیه حنجره می شود. همچنین هماهنگی آغاز گفتار با بازدم آرام و کاهش رفتارهای صوتی تنش زا مانند بالا نگه داشتن شانه ها حین گفتار هم آموزش داده می شود.
توجه داشته باشید، در صورت نیاز، تزریق بوتاکس جهت کم کردن اسپاسم های اولیه و فراهم کردن امکان تمرین مؤثر هم توصیه می شود.
فاز بازتوانی: تمرینات فعال و کنترل عضلات حنجره
در فاز دوم یا بازتوانی، درمان وارد کار تخصصی تر بر روی کیفیت صدا و کنترل عضلانی می شود. تمرکزها در این مرحله شامل موارد زیر هستند:
- تمرینات کشش آوایی، تقویت هماهنگی و کاهش برخورد خشن تارهای صوتی
- فعال سازی تولید صدابا آواهای نرم مثل «م»، «ن»
- تنظیم مقدار، شدت و هماهنگی هوا و صدا
- حفظ روانی در جملهها، کاهش غیرارادی قطع و وصل شدن ها
- تمرینات جمله سازی، گفتار پیوسته و افزایش پایداری گفتار
فاز نگهدارنده: تمرینات طولانیمدت و پیگیری
در مرکز توانبخشی کلینیک همراه در این فاز برای حفظ نتایج درمان و جلوگیری از بازگشت تنش ها تمریناتی طراحی میشوند. اجزای اصلی این تمرینات عبارتند از:
- اصلاح عادات صوتی روزمره برای پیشگیری از فشار صوتی، مدیریت انرژی صوتی
- ادامه تمرینات روتین تنفس و رزونانس (روزانه یا چند بار در هفته)
- تکنیک های مقابله با موقعیت های تنش زا مثل مکالمات طولانی یا محیطهای شلوغ
- برنامه پیگیری دوره ای که شامل مراجعه منظم برای ارزیابی کیفیت صدا و تنظیم تمرین ها می شود.
- در صورت دریافت بوتاکس، تنظیم دوره های تزریق همراه با گفتاردرمانی برای حفظ اثر توصیه می شود.
جمع بندی
در این مطلب، اختلال دیسفونی اسپاسمودیک را به طور جامع بررسی کردیم و روش های معتبر درمانی در مراکز توانبخشی مجهز و تخصصی مانند کلینیک همراه در شرق تهران را هم معرفی کردیم. برای بهبود علائم و حفظ استقلال این بیماران خوب است برای دریافت نوبت از کلینیک همراه شرق تهران اقدام نمایید. سریع ترین راه تماس با ما از طریق شماره ثابت کلینیک یا شماره های همراه است.
پرسشهای متداول بیماران
آیا دیسفونی اسپاسمودیک قابل درمان کامل است؟
خیر. در حال حاضر درمان قطعی ندارد، چون یک اختلال عصبی حرکتی است؛ اما با بوتاکس، گفتاردرمانی و تمرینات تخصصی کاردرمانی می توان علائم را تا حد زیادی کنترل کرد و کیفیت صدا را بهبود داد.
چه مدت طول میکشد تا بهبود حاصل شود؟
بهبود نسبی دسفونی اسپاسمودیک معمولاً چند هفته پس از شروع درمان (به ویژه پس از تزریق بوتاکس یا آغاز تمرینات هدفمند) دیده می شود. گرچه، پایداری و تثبیت پیشرفت ها معمولاً چند ماه زمان می برد و نیازمند پیگیری و تمرین مداوم خواهد بود.
