میوپاتی (Myopathy) چیست؟ به گروهی از بیماری های عضلانی که با ضعف تدریجی عضلات، کاهش استقامت و محدودیت در انجام فعالیت های روزمره همراه است؛ میوپاتی گفته می شود. عوامل ژنتیکی، التهابی یا متابولیک که می توانند کیفیت زندگی فرد را به طور قابل توجهی تحت تاثیر قرار دهند در بروز این بیماری موثر هستند.
ضعف عضلانی ناشی از میوپاتی معمولاً انجام کارهایی مانند راه رفتن، بلند شدن، بالا رفتن از پله ها و حتی فعالیت های ساده روزمره را دشوار می کند. توانبخشی در حفظ و بهبود عملکرد عضلات در کنار درمان های پزشکی بسیار تاثیرگذار است. کلینیک توانبخشی کاردرمانی و گفتاردرمانی همراه با طراحی برنامه های تمرینی هدفمند و متناسب با توان هر فرد، مسیر سازگاری بهتر با بیماری را هموار می سازد. در این مقاله بیشتر به این موضوعات می پردازیم.
میوپاتی چیست؟
میوپاتی اختلال عصبی عضلانی است که علائم اولیه آن، ضعف عضلانی به علت اختلال در فیبر عضلانی است. سایر نشانه های میوپاتی می تواند شامل گرفتگی عضله، خشکی و اسپاسم باشد. میوپاتی می تواند مانند دیستروفی عضلانی ارثی باشد یا مانند مشکلات رایج عضلانی اکتسابی باشد. میوپاتی در گروه های زیر دسته بندی می شود:
تعریف و ماهیت بیماری
میوپاتی مجموعهای از اختلالات است که به طور مستقیم عضلات اسکلتی را درگیر می کنند و ضعف، کاهش قدرت و خستگی زودرس عضلانی را موجب می شوند. نکته مهم این که در این بیماری، مشکل اصلی در خودِ بافت عضله است، نه در اعصاب یا محل اتصال عصب به عضله.
میوپاتی با ماهیت های متفاوتی بروز می کند که برخی انواع آن ژنتیکی و مادرزادی هستند و از سنین پایین بروز می کنند، در حالی که برخی دیگر در اثر عوامل اکتسابی مانند التهاب، اختلالات متابولیک، بیماری های خودایمنی یا حتی مصرف برخی داروها ایجاد می شوند. بسته به نوع میوپاتی، شدت علائم و سرعت پیشرفت بیماری هم می تواند متفاوت باشد. اما در همه انواع آن یکی از اصلی ترین ویژگی ها ضعف عضلانی تدریجی است.
علائم شایع در عضلات و ضعف حرکتی
از شایع ترین علامت ها در میوپاتی می توان به ضعف تدریجی عضلات به ویژه در نواحی ران ها، لگن و نواحی شانه ها اشاره کرد. افراد ممکن است در انجام فعالیت هایی مانند بالا رفتن از پلهها، بلند شدن از صندلی، بلند کردن اشیاء یا حفظ تعادل دچار مشکل شوند. از دیگر علائم رایج این بیماری هم خستگی زودرس عضلانی، کاهش استقامت و در برخی موارد درد یا گرفتگی عضلات را می توان نام برد.
از سوی دیگر، بخش فوقانی بازو و فوقانی پاها ضعف را واضح تر از دستها و پاها نشان می دهند. معمولاً وقتی افراد علائم را به مدت سال ها تجربه کردند آتروفی عضلانی (کاهش حجم عضله) شروع به پیشرفت می کند.
تشخیص و ارزیابی بالینی
تشخیص میوپاتی بر اساس شرح حال بیمار، معاینه بالینی و بررسی قدرت و عملکرد عضلات انجام می شود. پزشک یا متخصص توانبخشی با ارزیابی الگوی ضعف عضلانی و سابقه خانوادگی، نوع احتمالی بیماری را بررسی می کند. در صورت نیاز، آزمایش های تکمیلی مانند آزمایش خون، نوار عضله یا تصویربرداری برای تأیید تشخیص و تعیین شدت درگیری عضلات هم انجام می شود.
انواع میوپاتی و نحوه درمان هر کدام
میوپاتیها معمولاً به سه نوع اصلی تقسیم میشوند:
- میوپاتی ژنتیکی (مادرزادی) که ناشی از جهش های ژنتیکی است و اغلب از کودکی بروز می کند. درمان میوپاتی ژنتیکی شامل توانبخشی (کاردرمانی)، تمرینات عضلانی و مراقبت حمایتی است.
- میوپاتی التهابی هم به دلیل التهاب عضلات ایجاد می شود و احتمال دارد با درد همراه باشد. برنامه درمانی این گروه هم معمولاً ترکیبی از داروهای ضد التهاب و برنامه های توانبخشی است.
- میوپاتی اکتسابی یا متابولیک هم ناشی از اختلالات متابولیک، داروها یا بیماری های دیگر است. درمان این گروه هم بر کنترل علت زمینه ای و تمرینات هدفمند کاردرمانی تخصصی تمرکز دارد.
میوپاتی مادرزادی
مشخصه میوپاتی مادرزادی، تاخیرات رشدی در مهارت های حرکتی، غیر طبیعی بودن استخوان و صورت در زمان تولد است.
ویژگیها و علائم
میوپاتی مادرزادی شانه ها، لگن و ران ها را بیشتر درگیر می کند و می تواند با درد یا گرفتگی عضلات همراه باشد. بدیهی است این ویژگی ها موجب محدودیت در حرکت، کاهش استقلال و دشواری در انجام کارهای روزمره می شوند.
نقش کاردرمانی و تمرینات حرکتی
کاردرمانی با طراحی تمرینات هدفمند و متناسب با توان فرد به حفظ قدرت و دامنه حرکتی عضلات کمک می کند. در جلسات کاردرمانی با استفاده از روش های گوناگون به بهبود وضعیت فرد، کندتر شدن روند پیشرفت بیماری و حفظ و بهبودی استقلال فرد کمک شایانی می شود. تمرینات شامل تقویت عضلات، تمرینات ایستایی و حرکات ملایم روزمره است تا استقلال فرد در فعالیت های روزمره افزایش یافته و کیفیت زندگی بهبود یابد.
میوپاتی التهابی
دومین گروه، میوپاتی التهابی است که نوعی بیماری عضلانی است که بهدلیل التهاب در عضلات ایجاد می شود و منجر به ضعف، درد و خستگی عضلانی می گردد. این نوع میوپاتی در بزرگسالان و کودکان هم رخ دهد و معمولاً روند تدریجی و ریتم آهسته تری دارد.
علائم و تشخیص
علائم رایج در میوپاتی التهابی شامل خستگی سریع، درد و گرفتگی عضلات و ضعف عضلات نزدیک تنه و اندام ها می شود. روش های زیر هم در تشخیص این بیماری کمک می کنند که می توانند شدت و نوع التهاب را مشخص کنند. این موارد عبارتند از:
- معاینه بالینی
- آزمایش خون
- نوار عضله
- در برخی موارد نمونه برداری از عضله
تمرینات کاردرمانی برای کاهش ضعف عضلانی
در این گروه، تمرینات کاردرمانی به صورتی طراحی می شوند که ملایم و به صورت هدفمند، عضلات را تقویت کرده و منجر به افزایش دامنه حرکتی و بهبود تعادل و در نهایت به کاهش ضعف و حفظ استقلال در فعالیت های روزمره کمک کنند. تمرینات معمولاً با شدت کنترل شده انجام می شوند تا از خستگی و آسیب بیشتر جلوگیری شود.
میوپاتی متابولیک
اختلال در سوخت و ساز سلول های عضلانی را میوپاتی متابولیک می گویند که نوعی اختلال عضلانی است. این بیماری باعث ضعف عضلانی، خستگی های زودرس و محدودیت در انجام فعالیت های روزمره می گردد که می تواند با مشکلات متابولیک یا بیماری های زمینه ای مرتبط باشد.
نشانهها و اختلالات مرتبط
اگر بخواهیم به نشانه های میوپاتی متابولیک اشاره کنیم، ضعف عضلات، کاهش استقامت، خستگی سریع و گاهی درد عضلانی از مهم ترین نشانه ها هستند. این اختلال ممکن است توانایی فرد در راه رفتن، بلند شدن، بالا رفتن از پلهها و سایر فعالیت های روزمره را هم محدود کند.
تمرینات کاردرمانی برای حفظ عملکرد عضلات
در این بیماران، کاردرمانی با تمرینات ملایم و هدفمند تقویت عضلات، حفظ دامنه حرکتی و افزایش استقامت طراحی می شوند و به کاهش اثرات بیماری و حفظ استقلال فرد کمک میکنند. تمرینات باید با شدت مناسب و تحت نظر متخصص انجام شوند تا از خستگی بیش از حد جلوگیری شود.
مدیریت فعالیتهای روزمره و استفاده از وسایل کمکی
کاردرمانگر با آموزش راهکارهای ساده برای انجام فعالیت های روزمره و معرفی وسایل کمکی مانند واکر، عصا یا ابزارهای مخصوص، ایمنی و استقلال فرد را افزایش می دهد و فشار روی عضلات آسیب دیده را کاهش می دهد. علاوه بر آن، کاردرمانگر استفاده از وسیله های کمکی که پوشیدن آنها به تعادل ستون فقرات افراد اسکولیوزیس کمک میکند را هم تجویز می کند.
همچنین ابزار، تجهیزات و وسیله های کمکی برای انجام وظایف خود مراقبتی مانند صندلی حمام، تختها و صندلی های مخصوص غذا خوردن هم مطابق با نیاز مراجع تجویز می شوند. علاوه بر این ها، کاردرمانگر نحوه استفاده از ارتزها یا آویزهای گردنی جهت حمایت از عضلات ضعیف را به فرد آموزش می دهد تا راه هایی که مراجع می تواند وظایف خود را بهتر و مستقل انجام دهد، مشخص کند.
درمان انواع میوپاتی در شرق تهران
کاردرمانگر متخصص در مرکز کاردرمانی همراه در خیابان دماوند، ابتدا فرد را به طور کامل ارزیابی می کند و سعی می کند به مراجع فرصت زیادی برای تعیین اهداف و نتایج توانبخشی بدهد. سپس کاردرمانگر بر اساس نتایج حاصل از ارزیابی، خواسته ها، نیازها، و محیط مراجع، برنامه درمانی را تدوین می کند.
کاردرمانگر در کاردرمانی میوپاتی، راه هایی را که فرد می تواند سلامت بیشتر، استقلال در عملکرد و استقلال در انجام وظایف خود را داشته باشد پیشنهاد می دهد. از سوی دیگر، کاردرمانگر فرد و عوامل موثر بر فرد از جمله محیط شغلی، محیط تحصیلی و… را هم بررسی می کند تا برنامه درمانی را تنظیم کند. کاردرمانگر تلاش می کند تا فرد بتواند عملکرد تحصیلی، شغلی و وظایف زندگی روزمره خود را به نحو احسن انجام دهد و بتواند مشارکت اجتماعی خود را حفظ کند.
برخی از راه های مختلف که توسط کاردرمانگر آموزش داده می شوند، عبارتند از:
- کاردرمانگر با تیم درمان برای اجرای برنامه درمانی بهتر همکاری می کند. او فعالیت هایی را که موجب تقویت عضلات ضعیف می شود با فرد انجام می دهد تا فرد بتواند استقلال خود را حفظ کند.
- کاردرمانگر برای انجام فعالیت های روزمره زندگی مانند غذا خوردن، لباس پوشیدن، حمام کردن، خرید رفتن و انجام امورات خانه راهکارهایی را پیشنهاد می دهد.
- کاردرمانگر تکنیک های ذخیره و حفظ انرژی را به فرد آموزش می دهد. از این طریق به بهبود حرکات موثر بدن کمک شده و خشکی کاهش می یابد.
جمع بندی
در این مطلب شرح داده شد که که میوپاتی ها گروهی از بیماری های عضلانی هستند که با ضعف، خستگی و کاهش عملکرد حرکتی همراه هستند. اما با تشخیص به موقع و مداخلات توانبخشی حرفه ای مناسب می توان روند افت عملکرد را کنترل کرد. درواقع، کاردرمانی نقش مهمی در حفظ قدرت عضلات، افزایش استقلال و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به میوپاتی دارد و به بیماران کمک می کند فعالیت های روزمره را ایمن تر و مؤثرتر انجام دهند.
پس، اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با علائم میوپاتی مواجه هستید، تماس با ما یا مراجعه به کلینیک توانبخشی همراه و دریافت برنامه کاردرمانی تخصصی گامی مؤثر در حفظ توان حرکتی و استقلال شما خواهد بود.
